Korčula í Króatíu

Korčula er ein af fallegustu eyjum Króatíu – oft kölluð „litla Dubrovnik“ vegna borgarmúra sem umlykja gamla bæinn. Ef þú ert að leita að áfangastað sem sameinar sögu, náttúru og líflega stemningu, þá er Korčula algjör gimsteinn í Adríahafinu.

Korcula

Forn-Grikkir kölluðu eyjuna Korkyra Melaina – Svarta Korkyra, líklega vegna dökkra skóga hennar og til að greina hana frá Korkyra, núverandi Corfu. Ítalska heitið Curzola og króatíska Korčula eiga rætur í þessu forna nafni.

Eyjan er 279 km², 47 km löng og hæsti punktur 568 metrar yfir sjávarmáli.

Í dag búa þar um 14.000 manns, aðallega í bæjunum Korčula , Vela Luka, Blato og Lumbarda. Auk þess eru fjöldi smærri þorpa og byggða um alla eyjuna, t.d.: Žrnovo, Pupnat, Smokvica, Čara, Račišće.

Á sumrin fyllist eyjan af tónlist, matarhátíðum og víngleði. Í Lumbarda eru vín og sandstrendur í aðalhlutverki, meðan Smokvica býður upp á hefðbundna rétti og heimilislega stemningu. Í Blato lifna svo fornar hefðir við með dansi og menningu.

Korčula er ein af þeim um 1200 eyjum sem tilheyra Króatíu. Það er reyndar hægt að telja eyjarnar með ýmsum gleraugum. Talan 1185 sést stundum sem og talan 1244, en fyrirbærið eyja er auðvitað skilgreiningaratriði. Stundum hefur verið gerð landfylling og eyjan tengd meginlandinu og stundum fá sker, rif og klettar að vera með í talningunni. Af þessum eyjum eru 47 í byggð í þeim skilningi að að minnsta kosti einn einstaklingur býr á hverri þeirra.

Stærstu og þekktustu eyjarnar sem tilheyra Króatíu eru:

1. Cres — um 405,8 km²

2. Krk — um 405,7 km²

3. Brač — um 394,6 km²

4. Hvar — um 297,4 km²

5. Pag — um 284,6 km²

6. Korčula - um 279 km²

Merkilegt nok, þá eru þetta allt eins atkvæðis orð og nöfnin virðast til þess gerð að gera okkur erfitt fyrir um framburð... þar til komið er að sjöttu stærstu eyjunni sem er gimsteinninn Korčula.

Hvað er Korcula sérstaklega þekkt fyrir?

Í gegnum aldirnar hefur Korčula mótast af blöndu ólíkra menningarheima, þar á meðal Illýra, Grikkja, Rómverja, Feneyinga og jafnvel Breta. Hver þeirra skildi eftir sig sín spor — allt frá fornum vínræktaraðferðum sem Grikkir fluttu með sér, til hinnar stórbrotnu feneysku byggingarlistar sem sjá má í gamla bænum í Korčula.

Korčula er einstaklega frjósöm og gróskumikil eyja, þar sem landslagið er þakið sígrænum barrtrjám, furum og ilmandi miðjarðarhafsjurtum sem fylla vitin angan.

Gamli bærinn í Korčula og „fiskbeinamynstrið“

Gamli bærinn er eitt helsta sérkenni eyjarinnar. Götunum var skipulega raðað í eins konar fiskbeinamynstur, sem átti að hleypa svalandi sumarvindum inn í bæinn en veita skjól fyrir köldum vetrarvindum.

Þar er líka Markúsardómkirkjan (Katedrala sv. Marka), fallegasta og mikilvægasta bygging gamla bæjarins, byggð að stórum hluta úr staðbundnum kalksteini.

Korčula var öldum saman undir miklum feneyskum áhrifum og það sést mjög vel í arkitektúrnum, ljóninu frá Markúsi og höllum gamla bæjarins.

Bærinn minnir á Dubrovnik – en er samt með sinn eigin karakter.

Klapa söngur

Klapa er hefðbundinn fjölradda söngstíll frá Dalmatíu, sunginn án hljóðfæra, þar sem samhljómur raddanna er í aðalhlutverki. Orðið klapa merkir í raun „vinahópur“ eða „félagsskapur“ og textarnir fjalla gjarnan um ástina, hafið, heimahagana og daglegt líf.

Klapa

Klapa-hefðin þróaðist í strandbæjum og á eyjum Dalmatíu og er enn mikilvægur hluti af menningu svæðisins. Steinbyggingar gömlu bæjanna skapa auk þess einstakan hljómburð fyrir sönginn.

Árið 2012 var klapa-söngur Dalmatíu tekinn á lista UNESCO yfir óáþreifanlegan menningararf mannkyns. Klapa-hópar koma reglulega fram á hátíðum og við ýmis tilefni yfir sumarið og frægasta klapa-hátíð Króatíu er haldin í Omiš á Dalmatíuströndinni.

Sverðdansar Korčula

Ein sérstæðasta menningarhefð Korčula eru hinir fornu sverðdansar, sem hafa varðveist á eyjunni öldum saman. Þeir eru þó ekki allir eins og ganga undir mismunandi nöfnum eftir byggðum.

Þekktastur er Moreška, sem tilheyrir Korčula-bæ. Þetta er dramatísk sýning þar sem herir svarta og hvíta konungsins berjast með sverðum um stúlkuna Bulu. Elstu öruggu heimildir um Moreška í Korčula eru frá 1666 og dansinn er enn sýndur reglulega yfir sumarmánuðina.

Í þorpunum Pupnat, Čara, Smokvica, Blato og Vela Luka er hins vegar dansaður Kumpanija, þar sem dansarar með löng sverð mynda keðju og sýna samhæfðar hreyfingar sem eiga rætur í gömlum varnar- og samfélagshefðum.

Í Žrnovo er svo sérstakt afbrigði sem nefnist Moštra.

Sverðdansarnir eru enn lifandi hluti af menningu Korčula og eru verndaðir sem óáþreifanlegur menningararfur UNESCO í Króatíu

Sverðdansinn

Sýningarnar fara oft fram undir berum himni inni í gamla bænum, sem gerir upplifunina enn sterkari — sérstaklega á kvöldin þegar trommur og sverðaskakið bergmálar um steinlagðar göturnar.

Hvítvín

Vínmenningin er svo stór hluti af sérstöðu Korčula og eyjaskeggjar eru frægir fyrir hvítvínin sín.

Pošip er eitt frægasta hvítvín Króatíu og sérstaklega tengt Dalmatíuströndinni og eyjunni Korčula. Pošip þrúgan er staðbundin - upprunnin í þorpinu Smokvica á eyjunni. Vínið er þurrt hvítvín og bragðið og ilmur bera keim af sítrónu og lime, jafnvel af ferskjum og apríkósum sem og hunangi og möndlum i þroskaðri vínum. Stundum örlítil krydd- eða jurtatónar

• Eiginleikar: Meiri sýra en mörg önnur dalmatísk hvítvín. Getur verið bæði létt og ferskt eða ríkara með eikarþroska, oft með 12,5–14% áfengi.

• Passar með: Fisk- og sjávarréttum, skelfiski, Léttum kjúklingaréttum og auðvitað mjög gott með dalmatískri matargerð.

Grk er eitt sérkennilegasta og sjaldgæfasta vín Króatíu – og næstum bara framleitt á einum stað - á Korcula! Það skemmtilega við Grk þrúguna er líka að blómin eru eingöngu kvenkyns og plantan getur því ekki frjóvgað sig sjálf. Þess vegna er Plavac Mali gjarnan ræktað með henni til frjóvgunar.

• Uppruni: Þorpið Lumbarda á Korčula.

• Þrúga: Grk (mjög sjaldgæf, finnst varla annars staðar).

• Stíll: Þurrt hvítvín.

• Bragð & ilmur: Sítrus og lime, þurr epli og perur, steinefni (mineral), stundum örlítið saltbragð, létt beiskja í lokin (mjög einkennandi).

• Eiginleikar: Mjög ferskt, hærra sýrustig, létt til miðlungs fylling, oft 12–13% áfengi.

og síðast enn ekki síst...

Marco Polo

Sagt er að Marco Polo (1254–1324) hafi fæðst á Korčula og í gamla bænum stendur hús sem sagt er hafa tilheyrt Polo-fjölskyldunni. Þar er í dag safn helgað Marco Polo, ferðalögum hans og ævintýrum.

Ekki er þó hægt að staðfesta með óyggjandi hætti að Marco Polo hafi fæðst á Korčula – hvað þá í þessu tiltekna húsi. En það gæti verið ;-)

Eyjaskeggjar og Feneyingar hafa lengi hártogast um eignarhaldið á Marco Polo og líklega verður aldrei hægt að skera endanlega úr um það. Það sem flækir málið enn frekar er að Korčula var á þessum tíma undir miklum áhrifum Feneyja og tengsl eyjarinnar við Feneyjalýðveldið voru sterk.

Korčula-búar hafa þó ýmislegt til síns máls og halda fast í „sinn“ Marco Polo.

Vitað er að hann bjó í Feneyjum og þar settist hann að eftir ferðalög sín. Eftir sjóorrustu Feneyinga og Genúamanna árið 1298 var hann tekinn til fanga og fluttur til Genúa. Þar sat hann í fangelsi og kynntist Rustichello da Pisa, sem skrásetti frásagnir hans af ferðalögunum til Asíu.

Úr varð ein frægasta ferðabók sögunnar, Il Milione.

En Marco Polo verða gerð góð skil í næsta pistli.

Marco Polo safnið á Korcula