María klettsins

Í Kotor-flóa í Svartfjallalandi er eyja sem heitir Eyja vorrar Guðsmóður af klettunum eða Our Lady of the Rocks en hún hefur líka viðurnefnið „eyjan sem sjómenn byggðu“. Á okkar ástkæra ylhýra mætti kannski kalla hana Maríu klettsins eða Kletta-Maríu!

Upphaflega nafn eyjunnar – Škrpjel er gamalt orð yfir rif eða klett.

Þjóðsagan

Sagan segir frá tveimur bræðrum (Mortešić-bræðurnir) sem hafi farið saman út að veiða á hverjum degi. Sagt er að 22. júlí árið 1452 hafi þeir siglt framhjá litlu skeri í Kotorflóa og tóku eftir einhverju sem glóði. Þegar þeir nálguðust áttuðu þeir sig á því að þetta var helgimynd af Maríu mey með Jesúbarnið í fanginu. Þeir töldu þetta vera merki að ofan.

Í sumum útgáfum sögunnar segir frá því að annar bróðirinn hafi verið veikur en við það að hafa fundið helgimyndina og heitið á hana hafi hann læknast, sem sagt að kraftaverk hafi átt sér stað.

Þegar bræðurnir sögðu öðrum frá þessu kraftaverki fóru sjófarendur að kasta litlum steinum að rifinu til að biðja um vernd og velgengni á sjóferðinni. Á bakaleiðinni lögðu þeir svo stærri stein við rifið í þakklætisskyni fyrir farsæla ferð. Sjómenn sem snéru heim úr löngum sjóferðum komu svo oft færandi gjafir og dýrmæta gripi alls staðar að úr heiminum.

Með þessu steinkasti breyttist það sem áður var lítið sker í eyju. Raunsærri skýring er sú að á þessum stað var gömlum eða herteknum skipum, fullum af steinum, sökkt til að byggja upp grunn eyjunnar. Auk þess var stöðugt kastað grjóti á staðinn og reistir grjóthlaðnir varnargarðar í kringum hana.

Fašinada

Á hverju ári, 22. júlí við sólsetur, er haldin hátíðleg athöfn til að minnast þjóðsögunnar um helgimynd Maríu meyjar og Jesúbarnsins. Hefðin hefur lifað í meira en 500 ár.

Athöfnin kallast Fašinada. Þá safnast heimamenn í Perast saman og sigla í litlum bátum, skreyttum með greinum og gróðri, að eyjunni. Þegar þangað er komið kasta þeir steinum í sjóinn í kringum eyjuna, bæði til að minnast uppruna hennar og til að styrkja undirstöðu hennar.

Orðið Fašinada er talið dregið af ítalska orðinu fascia, sem merkir band eða umbúðir, og vísar til þess hvernig bátarnir sigla saman í röð þegar steinunum er safnað og þeim kastað við eyjuna.

Hátíðin dregur að sér bæði heimamenn og ferðamenn og hefur verið viðurkennd sem hluti af óáþreifanlegri menningararfleifð Svartfjallalands frá árinu 2013. Að athöfninni lokinni halda margir áfram að fagna með samveru og hátíðarhöldum í bænum.

Samhliða athöfninni er haldin siglingakeppni.

Hér er fallegt myndband af athöfninni

https://www.youtube.com/watch?v=UybTwag5nSU

Kapella og kirkja

Kapella var reist á eyjunni á 15. öld til að hýsa helgimyndina sem sjómennirnir fundu. Kirkjan sem stendur þar í dag er hins vegar barokkkirkja sem var fullgerð árið 1630. Altarið og mörg málverk í kirkjunni eru frá 17. og 18. öld.

Inni í kirkjunni eru fjölmargar áheitamyndir sem sjómenn og íbúar Perast hafa gefið til minningar um sjóferðir og björgun úr hættu.

Kirkjan varð fyrir skemmdum í jarðskjálftanum mikla árið 1667, en var síðar endurbyggð og styrkt. Byggingin samanstendur af kirkjuskipi og kapellu með hvelfingu sem ber áhrif frá býsans-hefðinni. Innra rými kirkjunnar er skreytt fjölmörgum verkum eftir barokkmálarann Tripo Kokolja.

útsaumsmynd Jacintu

Jacinta Kunić-Mijović

Kirkjan á eyjunni hefur einnig að geyma dýrmæta útsaumsmynd sem kona frá Perast, Jacinta Kunić-Mijović, vann að í 25 ár.

Eiginmaður hennar á að hafa farið á skipi frá Perast árið 1803 en ekki er í raun vitað hvað varð um hann.

Jacinta neitaði þó að trúa að hann væri dáinn en í raun er ekki vitað hvort hann snéri heim af siglingu sinni. Á meðan hún beið byrjaði hún að sauma altarisklæði (útsaumsmynd) sem hún ætlaði að gefa kirkjunni á eyjunni. Hún notaði silki, gull- og silfurþræði en einnig er sagt að hún hafi fléttað eigin hári í útsauminn.

Með árunum varð hárið hennar grátt, og það má sjá í útsaumnum – liturinn breytist smám saman úr dökku yfir í grátt. Hún lauk við verkið árið 1828. Samkvæmt sumum heimildum varð hún loks blind.

Útsaumsmyndin sýnir Maríu mey og kirkjuna á eyjunni. Útsaumsverkið er enn varðveitt í kirkjunni og er eitt frægasta listaverkið í Kotorflóa

Ferðamenn koma alls staðar að til að sjá þetta listaverk sem hún vann að meðan hún beið eftir eiginmanni sínum.

Kirkjuklukka sem bjargaðist

Annað áhugavert um kirkjuna tengist lokum Fyrri heimsstyrjaldar þegar Austurrísk-ungverska keisaraveldið, sem var að hörfa frá Perast árið 1918, tók 28 kirkjuklukkur eyjarinnar með sér. Ein þeirra var klukkan úr turni kirkjunnar á eyjunni. Austurríski hershöfðinginn fór með hana til Graz, en leyfði ekki að hún yrði brædd í fallbyssukúlur, eins og gerðist með hinar 27. Hann varðveitti hana í húsinu sínu, og barnabarnið hans skilaði henni aftur til Perast árið 2011.